అరుణాచలపఞ్చరత్నవార్త్తికమ్

మఙ్గలమ్
సచ్చిన్మాత్రస్వభావాయ నిత్యముక్తాయ శమ్భవే ।
రమణాయాత్మనాథాయ నమో భగవతే సదా ॥ ౧॥

గ్రన్థావతరణమ్
తేనారుణాచలాఖ్యస్య స్వస్వరూపస్య పఞ్చభిః ।
శ్లోకైః కృతా నుతిస్తస్యాః క్రియతే లఘువార్త్తికమ్ ॥ ౨॥

మాణ్డూక్యోదితమద్వైతం తుర్యాఖ్యం నిష్ప్రపఞ్చకమ్ ।
ససాధనం స్తుతావస్యామాత్మతత్త్వం ప్రపఞ్చ్యతే ॥ ౩॥

ప్రామాణ్యం యుజ్యతే హ్యస్య యతో వక్త్యత్ర సద్గురుః ।
నిత్యానుభూతమాత్మీయం తత్త్వం శివమనామయమ్ ॥ ౪॥

వేదేన గురువాక్యానాం ప్రామాణ్యం మన్యతాం జనః ।
మన్యామహే తు వేదానాం ప్రామాణ్యం గురువాక్యతః ॥ ౫॥

స్వస్వరూపే తురీయాఖ్యే స్థితో యస్స భవేద్గురుః ।
ఉపదేశస్తదీయో యస్సా స్యాదుపనిషత్పరా ॥ ౬॥

విహాయ ప్రాయశో వాదాన్ ప్రామాణ్యాద్వచసాం గురోః ।
సిద్ధాన్తా ఏవ సఙ్గృహ్య దీయన్తే హ్యత్ర వార్త్తికే ॥ ౭॥

ప్రథమశ్లోకః
కరుణాపూర్ణసుధాబ్ధే
కబలితఘనవిశ్వరూప కిరణావల్యా ।
అరుణాచలపరమాత్మ-
న్నరుణో భవ చిత్తకఞ్జసువికాసాయ ॥

ప్రథమశ్లోకస్యానువాదః
కృపాసుధామ్బుధేఽరుణాచల ప్రబోధభాస్కర
స్వచిత్స్వరూపతేజసా నిగీర్ణసర్వలోకక ।
హృదమ్బుజాతకోశకప్రఫుల్లతావిధాయినీం
ప్రభాం నిజాం ప్రసార్య భోస్తమో వినాశయాన్తరమ్ ॥

వార్త్తికమ్
హృదమ్భోజవికాసాయ ప్రథమే ప్రార్థ్యతే శుభా ।
తత్కృపాస్వీయభక్తానాం తత్స్వరూపత్వసిద్ధయే ।
అత్రైవ నిష్ప్రపఞ్చత్వం దిశ్యతే చ పరాత్మనః ॥ ౮॥

అహమిత్యఖిలస్యాన్తర్భానం యత్ పరమాత్మనః ।
కరుణేత్యుచ్యతే సైవ నాద్వైతే విక్రియా యతః ॥ ౯॥

కరుణాయాః స్వరూపత్వమిష్టం న గుణతా విభోః ।
ఉచ్యతే నిర్గుణత్వం హి వేదాన్తైః పరమాత్మనః ॥ ౧౦॥

తయా గృహీతా యే భక్తాః ప్రేమిణో వా విచారిణః ।
స్వరూపానుభవస్తేషాం ధ్రువో హ్యజ్ఞాననాశతః ॥ ౧౧॥

నిష్ప్రపఞ్చకమద్వైతం తుర్యం సత్యమితి స్ఫుటమ్ ।
జగత్కబలనస్యోక్త్యా పూర్వార్ధే గురుణోచ్యతే ॥ ౧౨॥

అధిష్ఠానతయా తస్య విశ్వస్యారోపితత్వతః ।
సత్యత్వమస్తి తస్యైవ న తు విశ్వస్య కర్హిచిత్ ॥ ౧౩॥

కురుతే హ్యసదేవాసత్ కరుణా పరమాత్మనః ।
నాన్యత్ కిఞ్చన కర్తవ్యం సత్య ఆత్మా స ఏవ హి ॥ ౧౪॥

సంవిద్భానురసావాత్మా యద్భాసా మాయికం జగత్ ।
నీయతే నాశమత్యన్తం తమో భాసా యథా రవేః ॥ ౧౫॥

అసదేవ తమో యద్వత్ సత్యవద్గృహ్యతేఽబుధైః ।
అసత్యైవ తథా మాయా సకార్యా సత్యవన్మతా ॥ ౧౬॥

యథాఽసత్త్వాత్ తమో భాసా కబలీక్రియతే రవేః ।
సకార్యా చ తథా మాయా కబలీక్రియతే చితా ॥ ౧౭॥

స ఏవ శిష్యతే తుర్యే చిదానన్దోఽద్వితీయకః ।
న జీవో న జగత్ కిఞ్చిత్ తద్ద్వయం చ మృషా కిల ॥ ౧౮॥

ద్వితీయశ్లోకః
త్వయ్యరుణాచల సర్వం
భూత్వా స్థిత్వా ప్రలీనమేతచ్చిత్రమ్ ।
హృద్యహమిత్యాత్మతయా
నృత్యసి భోస్తే వదన్తి హృదయం నామ ॥

ద్వితీయశ్లోకానువాదః
ఉదేతి వర్తతే ప్రలీయతేఽఖిలం జగచ్చలం
త్వయి ప్రకాశవత్పటే యథైవ చిత్రసన్తతిః ।
అహన్తయాఽఽత్మరూపతోఽపి నృత్యసి స్వయం హృది
వదన్త్యతో హృదాఖ్యకం భవన్తమేకకం పరమ్॥

వార్త్తికమ్
బహవః ప్రతిబధ్యన్తే మన్వానాః సదిదం జగత్ ।
ఆత్మనాశపదం కేచిదిదం మత్వా చ బిభ్యతి ।
శఙ్కాద్వయనిరాసాయ ద్వితీయశ్లోక ఈరితః ॥ ౧౯॥

తటస్థలక్షణం చాత్ర దిశ్యతే పరమాత్మనః ।
స్వరూపలక్షణం చాపి శుద్ధం భక్తివివృద్ధయే ॥ ౨౦॥

స్వతః సత్యం జగన్మత్వా తస్యాధిష్ఠానమవ్యయమ్ ।
న పశ్యత్యవివేకీతి తత్తత్త్వముపదిశ్యతే ॥ ౨౧॥

జీవేశౌ విషయాశ్చేతి త్రితయం జగదాఖ్యకమ్ ।
ఆరోపితమిదం సర్వమధిష్ఠానే చిదాత్మని ॥ ౨౨॥

స్వరూపం జగతః సత్యం సచ్చిదాత్మైవ కేవలః ।
అతోఽన్వేషేణ లబ్ధవ్యో విహాయేదం స ఏవ హి ॥ ౨౩॥

దృశ్యతే జగదిత్యేతత్ తత్సత్తాం నైవ సాధయేత్ ।
అధిష్ఠానం కిమప్యస్తీత్యేతదేవ హి సాధితమ్ ॥ ౨౪॥

ప్రతీయతే యథా యద్యత్ తత్ తథేత్యప్రమాణకమ్ ।
వైజ్ఞానికజనైశ్చాపి స్పష్టమేతన్నిరూపితమ్ ॥ ౨౫॥

బహిర్ముఖతయా తే తు భేదజ్ఞానపరాయణాః ।
న స్వం వేదితుమిచ్ఛన్తి జ్ఞానం తేషామతో మృషా ॥ ౨౬॥

సాక్షాత్కృతమధిష్ఠానం జగతో యేన బోధతః ।
ప్రమాణీకృత్య తద్వాక్యం తథా నిష్ఠాం లభేమహి ॥ ౨౭॥

అధిష్ఠానసదద్వైతం నిర్విశేషం నిరంశకమ్ ।
జగద్రూపతయా భాతి మనోవ్యాపారమాత్రతః ॥ ౨౮॥

మన ఏవ స్వయం మాయా యాఽన్యథా కురుతే పరమ్ ।
జ్ఞాయతాం తదిదం స్పష్టం సుప్తౌ జగదభానతః ॥ ౨౯॥

ఉదేతి వర్తతే తస్మిన్ లీయతే చాఖిలం యతః ।
స ఏవాత్మా తతః సర్వం జీవేశౌ విషయా అపి ॥ ౩౦॥

మాయాకార్యమిదం యస్మాత్ కేవలోఽసావవిక్రియః ।
నానేన బాధ్యతే కిఞ్చిత్ పటశ్చిత్రాగ్నినా యథా ॥ ౩౧॥

తదాభాసమయం చేదం స ఏవ పరమార్థతః ।
యదేవాద్యన్తయోరేతన్మధ్యే చేదం తదేవ హి ॥ ౩౨॥

విశ్వం వివేకదృష్ట్యైవం స్వాత్మని ప్రవిలాపయేత్ ।
ప్రవిలాపనదృష్ట్యా హి స్వాన్వేషణక్షమం మనః ॥ ౩౩॥

స్వాన్వేషణస్య చాత్రైవ ప్రకార ఉపదిశ్యతే ।
తేన స్వరూపేఽవస్థానం జగద్భ్రమవినాశతః ॥ ౩౪॥

తటస్థలక్షణం దిష్టమేవం తస్య పరాత్మనః ।
స్వరూపలక్షణం త్వత్ర సూచితం చోపలక్ష్యతే ॥ ౩౫॥

స్వరూపం తత్ స్ఫుటీకుర్వన్ శివస్య పరమాత్మనః ।
తస్యైవాత్మత్వమస్మాకం దర్శయత్యతిశోభనమ్ ॥ ౩౬॥

ఆత్మత్వేనాఖిలస్యాన్తరహమిత్యనిశం స్వయమ్ ।
భాత్యసౌ నాన్య ఆత్మాఽస్తి స్వరూపం తదిదం విభోః ॥ ౩౭॥

నృత్యసీతి పదేనాత్ర దిష్టాఽఽనన్దస్వరూపతా ।
ఆత్మభూతస్య తుర్యస్య తదసంసారితాఽఽత్మనః ॥ ౩౮॥

స్వయైవ మాయయా దేవో విమోహిత ఇవ స్వయమ్ ।
భ్రమతీవాత్ర సంసారే మాయాఽసౌ న తు విద్యతే ॥ ౩౯॥

అర్థాద్వ్యావర్తనం చాపి దేహాదీనామనాత్మనామ్ ।
కృతమేవేత్యతస్తేషు జహ్యాదాత్మత్వభావనామ్ ॥ ౪౦॥

సర్వే వయం స ఏవ స్మో న దేహా నాపి దేహినః ।
నాజ్ఞానం న చ సంసార ఇత్యేషా పరమార్థతా ॥ ౪౧॥

మనః కల్పయతే దేహాన్ జీవాంశ్చ విషయానహో ।
జాగ్రత్యపి యథా స్వప్నే మాయైషా మన ఏవ హి ॥ ౪౨॥

శుద్ధచిద్రూప ఆత్మైవ సత్యో నాన్యస్తతః శివః ।
ఏష వేదాన్తసిద్ధాన్త ఉక్తః స్వీయానుభూతితః ॥ ౪౩॥

ప్రేష్ఠ ఆత్మైవ సర్వేషాం తదర్థమితరత్ ప్రియమ్ ।
అత ఆనన్దరూపత్వమాత్మనో గమ్యతే స్ఫుటమ్ ॥ ౪౪॥

తదానన్దకణా ఏవ హ్యానన్దా లౌకికాః స్మృతాః ।
ఆత్మలాభసమో నాస్తీత్యత ఏవోచ్యతే బుధైః ॥ ౪౫॥

బహిర్ముఖత్వహానాయ దిశ్యతే హృది తత్స్థితిః ।
అన్తర్ముఖతయా హ్యేవ సాధనే సమ్ప్రవర్తనమ్ ॥ ౪౬॥

పరమార్థతయా త్వేష పరమో హృదయం స్వయమ్ ।
సర్వాధారస్య సత్యస్య మిథ్యైవాధారకల్పనా ॥ ౪౭॥

తృతీయశ్లోకః
అహమితి కుత ఆయాతీ-
త్యన్విష్యాన్తః ప్రవిష్టయాఽత్యమలధియా ।
అవగమ్య స్వం రూపం
శామ్యత్యరుణాచల త్వయి నదీవాబ్ధౌ॥

తృతీయశ్లోకస్యానువాదః
ఉదేత్యహం కుతస్స ఏష ఇత్యతీవ శుద్ధయా
ధియా హృది ప్రవిష్టయా విమృగ్య తత్త్వమాత్మనః ।
అవైతి చేచ్చిదాత్మకం భవన్తమాత్మరూపతో
నదీవ సఙ్గతాఽమ్బుధిం త్వయి ప్రశాన్తిమేతి ధీః॥

వార్త్తికమ్
జ్ఞాత్వైవమాత్మలాభాయ యతమానస్య సిద్ధయే ।
ఋజుమార్గస్తృతీయేన విస్పష్టముపదిశ్యతే ॥ ౪౮॥

ఆభాసమాత్రో జీవోఽయం చిజ్జడగ్రన్థిరూపకః ।
తచ్చిదంశనిదానం తు భవత్యాత్మా పరః స్వయమ్ ॥ ౪౯॥

హిత్వా జడాంశం దేహాది శిష్టాం చైతన్యరూపిణీమ్ ।
శుద్ధాహన్తాం సమాదాయ తన్మూలం స్వం గవేషయేత్ ॥ ౫౦॥

నిమజ్జేత్ సలిలే లబ్ధుం మగ్నం వస్తు యథా తథా ।
అహన్తామూలమన్విష్యన్ నిమజ్జేత్ సాధకో హృది ॥ ౫౧॥

స్వామినో గన్ధమాదాయ యథా శ్వా తం గవేషయేత్ ।
శుద్ధాహన్తాం తథాఽఽదాయ ధీః స్వమూలం గవేషయేత్ ॥ ౫౨॥

గవేషణే స్థిరీభూతం మనో విశతి హృద్గుహామ్ ।
తదా భాయాత్ స్వభాసాఽఽత్మా శామ్యేదపి మనోఽన్తతః ॥ ౫౩॥

మనోనాశాదపార్థక్యం స్వతః సిద్ధం ప్రకాశతే ।
మనఃకృతో హి భేదోఽయం ద్వయోర్బ్రహ్మాత్మనోరిహ ॥ ౫౪॥

ఇదమన్వేషణాత్ స్వస్య తత్త్వస్య హృది మజ్జనమ్ ।
సాధనం పరమం ముక్తేర్విచార ఇతి చోచ్యతే ॥ ౫౫॥

అత్యన్త్యైక్యమనావృత్తిం దర్శయిష్యన్నతో గురుః ।
నదీం దృష్టాన్తయత్యబ్ధిం గత్వా తద్రూపతాం గతామ్ ॥ ౫౬॥

ఆత్మానుభూతిరేషైవ ముక్తిరిత్యభిధీయతే ।
సత్యా స్థితిః పరం ధామ కైవల్యం సహజా స్థితిః ॥ ౫౭॥

స్వజ్ఞానమమృతత్వం చ మౌనం నిర్భయతేత్యుత ।
స్థితిమేతాం పరాం తుర్యాం శంసన్తి బహుధా బుధాః ॥ ౫౮॥

ఆత్మా తు జ్ఞేయతాం నైతి తుర్యే జ్ఞాతాఽపి నాస్తి హి ।
జ్ఞానాజ్ఞానవినిర్ముక్త ఆత్మా జ్ఞానస్వరూపకః ॥ ౫౯॥

జ్ఞేయజ్ఞాతృవిహినోఽసావాత్మా భవతి కేవలః ।
అనాత్మన్యాత్మధీనాశః స్వాత్మజ్ఞానమితీర్యతే ॥ ౬౦॥

నష్టం యస్య విచారేణ మనో హృది నిమజ్జనాత్ ।
ఆత్మైవ స హి నాత్మజ్ఞో బ్రహ్మైవ బ్రహ్మవిన్నహి ॥ ౬౧॥

బ్రహ్మబ్రహ్మజ్ఞయోర్భేదం మన్వానః పారమార్థికమ్ ।
మిథ్యాగ్రహేణ తేనైవ ప్రతిబధ్యేత సాధకః ॥ ౬౨॥

జ్ఞానాద్విముక్తిరిత్యుక్తేర్జ్ఞానమిత్యర్థ ఏవ హి ।
న జ్ఞానం కారణం ముక్తేర్ముక్తిర్జ్ఞానఫలం చ న ॥ ౬౩॥

ఆత్మనః సహజా ముక్తిః స్వరూపం జ్ఞానమాత్మనః ।
స ముక్తిర్నిత్యసిద్ధైవ స్వయమేవ స్వకారణమ్ ।
వ్యావహారికదృష్ట్యా తు జ్ఞానాన్ముక్తిరితీర్యతే ॥ ౬౪॥

న వక్తుం నాపి మన్తుం వా శక్యమేతత్ పరం పదమ్ ।
మౌనవ్యాఖ్యాననిర్దేశ్యం వేద్యం చ స్వానుభూతితః ॥ ౬౫॥

న వక్తా న చ మన్తా వా తత్ర కశ్చన శిష్యతే ।
అత ఏతత్ పదం తుర్యం మౌనమిత్యభిధీయతే ॥ ౬౬॥

వాచోఽపి మనసా సాకం నివర్తన్తే యతోఽద్వయాత్ ।
అనుభూయ తమానన్దం న బిభేతి కుతశ్చన ॥ ౬౭॥

యత్రాస్తి భేదవిజ్ఞానం నాభీతిస్తత్ర కర్హిచిత్ ।
ఇతి చ శ్రూయతే యస్మాత్ తుర్యమేవాభయం పదమ్ ॥ ౬౮॥

స్వస్వరూపపరిజ్ఞానాత్ కథమైక్యం పరాత్మనా ।
ఇతి ప్రశ్నో నిరాధార ఐక్యం స్వాభావికం యతః ॥ ౬౯॥

అత్రోక్తేన విచారేణ లభ్యైషా పరమా గతిః ।
నాన్యథా లభ్యతే సేయమితి వేదాన్తనిర్ణయః ॥ ౭౦॥

ఇహ దిష్టః స ఏవార్థో నదీదృష్టాన్తయోజనాత్ ।
అన్యత్రానేకధా చాపి స్పష్టం భగవతా సతామ్ ॥ ౭౧॥

నోపాసనేన యోగేన పుణ్యైర్వాఽపి చ కర్మభిః ।
లభ్యేతేదం పదం తుర్యమిత్యేవం చ ప్రదర్శితమ్ ॥ ౭౨॥

మిథ్యేయం జీవతా యావన్న లుప్యేత విచారణాత్ ।
తావత్ సంసారనిర్మోక్షో న భవేత్ కిల దేహినామ్ ॥ ౭౩॥

జీవత్వమాదిమో ధర్మః కర్తృత్వాద్యాస్తదాశ్రయాః ।
జీవతాఽఽరోపితా పూర్వం కర్తృత్వాద్యాస్తతః పరమ్ ।
జీవత్వనాశే సర్వేషాం నాశోఽతః సహజా స్థితిః ॥ ౭౪॥

సర్వధర్మపరిత్యాగో యో గీతాసు విధీయతే ।
కర్తృత్వాదికహానం స జీవత్వత్యాగపూర్వకమ్ ॥ ౭౫॥

సర్వధర్మపరిత్యాగో జీవత్వత్యాగ ఏవ హి ।
అత్యాగే జీవతాయాస్తు త్యక్తో ధర్మో న కశ్చన ॥ ౭౬॥

ఇత్యౌపనిషదం స్వాస్థ్యం పరమం పదమవ్యయమ్ ।
అత్రోపదిష్టం ద్రష్టవ్యమద్వైతం తుర్యనామకమ్ ॥ ౭౭॥

ఋజుమార్గమిమం హిత్వా చరన్త్యన్యపథా తు యే ।
కాలేన పరమం ధామ యాన్తి తే హృన్నిమజ్జనాత్ ॥ ౭౮॥

చతుర్థశ్లోకః
త్యక్త్వా విషయం బాహ్యం
రుద్ధప్రాణేన రుద్ధమనసాఽన్తస్త్వామ్ ।
ధ్యాయన్పశ్యతి యోగీ
దీధితిమరుణాచల త్వయి మహీయం తే॥

చతుర్థశ్లోకస్యానువాదః
విహాయ బాహ్యవస్తు వాయురోధనాన్మనో హఠా-
న్నిరుధ్య యోగగస్స్మరన్ భవన్తమేవ సర్వదా ।
మహిమ్ని లీనధీః ప్రభే క్షణేన మోదతే భృశం
అథోత్థితస్స వాసనేన చేతసా తు సంసరేత్॥

వార్త్తికమ్
శిష్యేతే యతమానౌ ద్వౌ యోగీ ప్రేమీ పరాత్మని ।
చతుర్థే యోగినం వక్తి ప్రేమిణం పఞ్చమే గురుః ॥ ౭౯॥

తత్ర యోగీ హఠాద్రుద్ధ్వా ప్రాణాయామేన మానసమ్ ।
చిజ్జ్యోతిర్వీక్షణం లబ్ధ్వా తదానీం మోదతే భృశమ్ ॥ ౮౦॥

మనోరోధో హఠాత్ సిద్ధో న స్థిరో భవితా క్వచిత్ ।
లీనమేవ మనస్తిష్ఠేత్ సవాసనమథోదియాత్ ॥ ౮౧॥

మనోనాశేన ముక్తిర్హి న లయేన కదాచన ।
లీనం హి పునరాయాతి నష్టం నైవోదియాత్ పునః ।
అనాశాన్మనసో యోగీ జీవత్వం న జహాతి హి ॥ ౮౨॥

స్ఫుటీకర్తుమిమం భేదం మనసో లయనాశయోః ।
గురుర్వక్తి పురావృత్తాం కథాం కస్యాపి యోగినః ॥ ౮౩॥

సమాధేర్వ్యుత్థితో యోగీ పిపాసార్దితమానసః ।
శిష్యమాదిశ్య తీర్థాయ సమాధిం ప్రావిశత్ పునః ॥ ౮౪॥

యయుః శతాని వర్షాణాం వ్యుత్థితోఽభూత్ తతః పరమ్ ।
జలాథప్రేషితం శిష్యం వేగేనాథ స్మరంస్తదా ।
ఉవాచోచ్చైశ్చ భోస్తీర్థం కిమానీతం త్వయేత్యసౌ ॥ ౮౫॥

పిపాసావాసనాయుక్తం మనో లీనం హ్యభూచ్చిరమ్ ।
ఉదియాయ చ వేగేన సమాధేర్వ్యుత్థితస్య హి ।
అనాశాన్మనసో హ్యేవం వేగేన స్మృతిరుద్గతా ॥ ౮౬॥

మహిమ్ని రమతే యోగీ న స్వరూపం ప్రపద్యతే ।
ఇత్యుక్త్యా యోగినో భోగో దిశ్యతే న తు మోక్షణమ్ ॥ ౮౭॥

అల్పమప్యన్తరం కృత్వా భయమేతీతి చ శ్రుతేః ।
నాభయం విన్దతే యోగీత్యయమర్థో నిరూపితః ॥ ౮౮॥

వినా వివేకమత్రోక్తం స్వశక్త్యా చ హఠేన చ ।
యతమానో హి దిష్టోఽత్ర న తు సర్వోఽపి యోగగః ॥ ౮౯॥

యావన్న సజ్జతే సోఽయం విచారేఽహఙ్కృతిం త్యజన్ ।
పరం వా శరణం యాతి తావన్నాయం విముచ్యతే ॥ ౯౦॥

వార్త్తికమ్
అతో విశిష్యతే ప్రేమీ తదర్పితమనాః సదా ।
విస్మృత్య స్వం చ తత్ప్రేమ్ణా వీక్షతే తన్మయం జగత్ ॥ ౯౧॥

᳚ యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి ।
తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి ᳚ ॥ ౯౨॥

᳚ యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేనాన్తరాత్మనా ।
శ్రద్ధావాన్ భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః ᳚॥

ఇతి గీతాసు సన్దిష్టం పారమ్యం ప్రేమిణః కిల ॥ ౯౩॥

పశ్యంస్తం స సదా ప్రేష్ఠం తదానన్దే నిమగ్నధీః ।
ముక్తప్రాయో హ్యసౌ కాలాన్ముక్తిమాత్యన్తికీం వ్రజేత్ ॥ ౯౪॥

భక్తియోగేన లభ్యేత పరస్మిన్ ప్రేమ శోభనమ్ ।
ఉక్తా భాగవతే భక్తిర్నవధా శ్రవణాదికా ।
ప్రపత్తిర్నవమా తత్తు పరస్మై స్వనివేదనమ్ ॥ ౯౫॥

᳚ దైవీ హ్యేషా గుణమయీ మమ మాయా దురత్యయా ।
మామేవ యే ప్రపద్యన్తే మాయామేతాం తరన్తి తే ᳚॥

ఇత్యుపాయః ప్రపత్తిర్హి మాయామోక్షాయ దిశ్యతే ॥ ౯౬॥

మాయయా విషయేష్వేవ ప్రీతిః సఞ్జాయతే నృణామ్ ।
ప్రపన్నో మాయయా ముక్తః పరస్మిన్ ప్రేమవాన్ భవేత్ ॥ ౯౭॥

అతః పరస్మిన్ కర్తవ్యా భక్తిః పరమశోభనా ।
ఆత్మత్వేన పృథక్త్వేన కథఞ్చిత్ పరమం భజేత్ ॥ ౯౮॥

భజనాత్ ప్రేమ్ణి సఞ్జాతే పార్థక్యం స్రంసతే చిరాత్ ।
అభేదః శిష్యతే సత్య ఏవం భక్తః కృతీ భవేత్ ॥ ౯౯॥

ప్రేమవాఞ్జయతీత్యుక్త్యా యోగిభ్యోఽసౌ విశిష్యతే ।
అతో విచారే నో చేద్ధీరిచ్ఛేత్ ప్రేమ్ణాఽఽప్తుమీశ్వరమ్ ॥ ౧౦౦॥

స్తోత్రసముదాయార్థః
᳚ న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే ᳚ ।
ఇతి పూర్వోక్తమేవార్థమివ దర్శయతి స్వయమ్ ॥ ౧౦౧॥

వృద్ధ ఇత్యుచ్యతే జ్ఞానీ ప్రేమీ బాల ఇతీర్యతే ।
అహఙ్కారపరీతాత్మా యోగీ ప్రోక్తో యువేతి చ ॥ ౧౦౨॥

అత్ర యౌవనమేవాద్యం తతో బాలత్వవృద్ధతే ।
సాహఙ్కారత్వమేవాదౌ నిరహఙ్కారతా పరా ।
యోగాద్భక్తిస్తతః ప్రేమ తతో జ్ఞానమితి క్రమః ॥ ౧౦౩॥

ఉత్తమో భవతి జ్ఞానీ నికృష్టో యోగతత్పరః ।
మధ్యమో భవతి ప్రేమీ తేషామేవం భిదా మతా ॥ ౧౦౪॥

మోక్షకారణసామగ్ర్యాం భక్తిరేవ గరీయసీ ।
భక్తిప్రకారే సర్వస్మిన్ విచారః పరమోత్తమః ॥ ౧౦౫॥

విచారేణాన్నతాం యాతి పరమస్య స్వయం హృది ।
విచారీ పరమో భక్తో జ్ఞాత్వైవం స్వం విచారయన్ ॥ ౧౦౬॥

విచారేణైవ సమ్పూర్ణం పరస్మై స్వనివేదనమ్ ।
విచారేణాన్నతామేత్య న తతో భిద్యతే యతః ॥ ౧౦౭॥

మఙ్గలమ్
ఈశ్వరో గురురాత్మేతి మూర్తిభేదవిభాగినే ।
పరస్మై రమణాఖ్యాయ పఞ్చరత్నకృతే నమః ॥ ౧౦౮॥

ఇతి శివమ్

ఏతద్ రమణ మహర్షేర్దర్శనమరుణాచలస్య దేవగిరా ।
పఞ్చకమార్యాగీతౌ రత్నం త్విదమౌపనిషదం హి ॥

ఇతి శ్రీ పారాశర్యస్య భగవతో మహర్షేరాచార్య
రమణస్య దర్శనమరుణాచలపఞ్చరత్నమ్ ॥