ఆత్మార్పణస్తుతిః

శ్రీమదప్పయ్య దీక్షిత విరచితా

కస్తే బోద్ధుం ప్రభవతి పరం దేవదేవ ప్రభావం
యస్మాదిత్థం వివిధరచనా సృష్టిరేషా బభూవ ।
భక్తిగ్రాహ్యస్త్వమిహ తదపి త్వామహం భక్తిమాత్రాత్
స్తోతుం వాఞ్ఛామ్యతిమహదిదం సాహసం మే సహస్వ ॥ ౧॥

క్షిత్యాదినామవయవవతాం నిశ్చితం జన్మ తావత్
తన్నాస్త్యేవ క్వచన కలితం కర్త్రధిష్ఠానహీనమ్ ।
నాధిష్ఠాతుం ప్రభవతి జడో నాప్యనీశశ్చ భావః
తస్మాదాద్యస్త్వమసి జగతాం నాథ జానే విధాతా ॥ ౨॥

ఇన్ద్రం మిత్రం వరుణమనిలం పునరజం విష్ణుమీశం var పద్మజం
ప్రాహుస్తే తే పరమశివ తే మాయయా మోహితాస్త్వామ్ ।
ఏతైః సాకం సకలమపి యచ్ఛక్తిలేశే సమాప్తం var ఏతైస్సార్ధం
స త్వం దేవః శ్రుతిషు విదితః శమ్భురిత్యాదిదేవః ॥ ౩॥

ఆనన్దాద్యః కమపి చ ఘనీభావమాస్థాయరూపం var ఆనన్దాబ్ధేః
శక్త్యా సార్ధం పరమముమయా శాశ్వతం భోగమృచ్ఛన్ । భోగమిచ్ఛన్
అధ్వాతీతే శుచిదివసకృత్కోటిదీప్తే కపర్దిన్ var దీపే
ఆద్యే స్థానే విహరసి సదా సేవ్యమానో గణేశైః ॥ ౪॥

త్వం వేదాన్తైః ప్రథితమహిమా గీయసే విశ్వనేతః var వివిధమహిమా
త్వం విప్రాద్యైర్వరద నిఖిలైరిజ్యసే కర్మభిః స్వైః ।
త్వం దృష్టానుశ్రవికవిషయానన్దమాత్రావితృష్ణై-
రన్తర్గ్రన్థిప్రవిలయకృతే చిన్త్యసే యోగివృన్దైః ॥ ౫॥

ధ్యాయన్తస్త్వాం కతిచన భవం దుస్తరం నిస్తరన్తి
త్వత్పాదాబ్జం విధివదితరే నిత్యమారాధయన్తః ।
అన్యే వర్ణాశ్రమవిధిరతాః పాలయన్తస్త్వదాజ్ఞాం
సర్వం హిత్వా భవజలనిధౌ దేవ మజ్జామి ఘోరే ॥ ౬॥

variation భవజలనిధావేష
ఉత్పద్యాపి స్మరహర మహత్యుత్తమానాం కులేఽస్మిన్
ఆస్వాద్య త్వన్మహిమజలధేరప్యహం శీకరాణూన్ ।
త్వత్పాదార్చావిముఖహృదయశ్చాపలాదిన్ద్రియాణాం
వ్యగ్రస్తుచ్ఛేష్వహహ జననం వ్యర్థయామ్యేష పాపః ॥ ౭॥

అర్కద్రోణప్రభృతికుసుమైరర్చనం తే విధేయం
ప్రాప్యం తేన స్మరహర ఫలం మోక్షసామ్రాజ్యలక్ష్మీః ।
ఏతజ్జానన్నపి శివ శివ వ్యర్థయన్కాలమాత్మన్
ఆత్మద్రోహీ కరణవివశో భూయసాధః పతామి ॥ ౮॥

కిం వా కుర్వే విషమవిషయస్వైరిణా వైరిణాహం
బద్ధః స్వామిన్ వపుషి హృదయగ్రన్థినా సార్ధమస్మిన్ ।
ఉక్ష్ణా దర్పజ్వరభరజుషా సాకమేకత్ర బద్ధః
శ్రామ్యన్వత్సః స్మరహర యుగే ధావతా కిం కరోతు ॥ ౯॥

నాహం రోద్ధుం కరణనిచయం దుర్నయం పారయామి
స్మారం స్మారం జనిపథరుజం నాథ సీదామి భీత్యా ।
కిం వా కుర్వే కిముచితమిహ క్వాద్య గచ్ఛామి హన్త
త్వత్పాదాబ్జప్రపతనమృతే నైవ పశ్యామ్యుపాయమ్ ॥ ౧౦॥

ఉల్లఙ్ఘ్యాజ్ఞాముడుపతికలాచూడ తే విశ్వవన్ద్య
త్యక్తాచారః పశువదధునా ముక్తలజ్జశ్చరామి ।
ఏవం నానావిధభవతతిప్రాప్తదీర్ఘాపరాధః
క్లేశామ్భోధిం కథమహమృతే త్వత్ప్రసదాత్తరేయమ్ ॥ ౧౧॥

క్షామ్యస్యేవ త్వమిహ కరుణాసాగరః కృత్స్నమాగః
సంసారోత్థం గిరిశ సభయప్రార్థనాదైన్యమాత్రాత్ ।
యద్యప్యేవం ప్రతికలమహం వ్యక్తమాగఃసహస్రం
కుర్వన్ మూర్ఖః కథమివ తథా నిస్త్రపః ప్రార్థయేయమ్ ॥ ౧౨॥

సర్వం క్షేప్తుం ప్రభవతి జనః సంసృతిప్రాప్తమాగః
చేతః శ్వాసప్రశమసమయే త్వత్పాదాబ్జే నిధాయ ।
తస్మిన్కాలే యది మమ మనో నాథ దోషత్రయార్తం
ప్రజ్ఞాహీనం పురహర భవేత్ తత్కథం మే ఘటేత ॥ ౧౩॥

ప్రాణోత్క్రాన్తివ్యతికరదలత్సన్ధిబన్ధే శరీరే
ప్రేమావేశప్రసరదమితాక్రన్దితే బన్ధువర్గే ।
అన్తః ప్రజ్ఞామపి శివ భజన్నన్తరాయైరనన్తైః
ఆవిద్ధోఽహం త్వయి కథమిమామర్పయిష్యామి బుద్ధిమ్ ॥ ౧౪॥

అద్యైవ త్వత్పదనలినయోరర్పయామ్యన్తరాత్మన్
ఆత్మానం మే సహ పరికరైరద్రికన్యాధినాథ ।
నాహం బోద్ధుం శివ తవ పదం న క్రియా యోగచర్యాః
కర్తుం శక్నోమ్యనితరగతిః కేవలం త్వాం ప్రపద్యే ॥ ౧౫॥

యః స్రష్టారం నిఖిలజగతాం నిర్మమే పూర్వమీశః
తస్మై వేదానదిత సకలాన్ యశ్చ సాకం పురాణైః ।
తం త్వామాద్యం గురుమహమసావాత్మబుద్ధిప్రకాశం
సంసారార్తః శరణమధునా పార్వతీశం ప్రపద్యే ॥ ౧౬॥

బ్రహ్మాదీన్ యః స్మరహర పశూన్మోహపాశేన బద్ధ్వా
సర్వానేకశ్చిదచిదధికః కారయిత్వాఽఽత్మకృత్యమ్ ।
యశ్చైతేషు స్వపదశరణాన్విద్యయా మోచయిత్వా
సాన్ద్రానన్దం గమయతి పరం ధామ తం త్వాం ప్రపద్యే ॥ ౧౭॥

భక్తాగ్ర్యాణాం కథమపి పరైర్యోఽచికిత్స్యామమర్త్యైః
సంసారాఖ్యాం శమయతి రుజం స్వాత్మబోధౌషధేన ।
తం సర్వాధీశ్వర భవమహాదీర్ఘతీవ్రామయేన
క్లిష్టోఽహం త్వాం వరద శరణం యామి సంసారవైద్యమ్ ॥ ౧౮॥

ధ్యాతో యత్నాద్విజితకరణైర్యోగిభిర్యో విముక్త్యై (విమృగ్యః)
తేభ్యః ప్రాణోత్క్రమణసమయే సంనిధాయాత్మనైవ ।
తద్వ్యాచష్టే భవభయహరం తారకం బ్రహ్మ దేవః
తం సేవేఽహం గిరిశ సతతం బ్రహ్మవిద్యాగురుం త్వామ్ ॥ ౧౯॥

దాసోఽస్మీతి త్వయి శివ మయా నిత్యసిద్ధం నివేద్యం
జానాస్యేతత్ త్వమపి యదహం నిర్గతిః సంభ్రమామి ।
నాస్త్యేవాన్యన్మమ కిమపి తే నాథ విజ్ఞాపనీయం
కారుణ్యాన్మే శరణవరణం దీనవృత్తేర్గృహాణ ॥ ౨౦॥

బ్రహ్మోపేన్ద్రప్రభృతిభిరపి స్వేప్సితప్రార్థనాయ
స్వామిన్నగ్రే చిరమవసరస్తోషయద్భిః ప్రతీక్ష్యః ।
ద్రాగేవ త్వాం యదిహ శరణం ప్రార్థయే కీటకల్పః
తద్విశ్వాధీశ్వర తవ కృపామేవ విశ్వస్య దీనే ॥ ౨౧॥

కర్మజ్ఞానప్రచయమఖిలం దుష్కరం నాథ పశ్యన్
పాపాసక్తం హృదయమపి చాపారయన్సన్నిరోద్ధుమ్ ।
సంసారాఖ్యే పురహర మహత్యన్ధకూపే విషీదన్
హస్తాలమ్బప్రపతనమిదం ప్రాప్య తే నిర్భయోస్మి ॥ ౨౨॥

త్వామేవైకం హతజనిపథే పాన్థమస్మిన్ప్రపఞ్చే
మత్వా జన్మప్రచయజలధేః బిభ్యతః పారశూన్యాత్ ।
యత్తే ధన్యాః సురవర ముఖం దక్షిణం సంశ్రయన్తి
క్లిష్టం ఘోరే చిరమిహ భవే తేన మాం పాహి నిత్యమ్ ॥ ౨౩॥

ఏకోఽసి త్వం శివ జనిమతామీశ్వరో బన్ధముక్త్యోః
క్లేశాఙ్గారావలిషు లుఠతః కా గతిస్త్వాం వినా మే ।
తస్మాదస్మిన్నిహ పశుపతే ఘోరజన్మప్రవాహే
ఖిన్నం దైన్యాకరమతిభయం మాం భజస్వ ప్రపన్నమ్ ॥ ౨౪॥

యో దేవానాం ప్రథమమశుభద్రావకో భక్తిభాజాం
పూర్వం విశ్వాధిక శతధృతిం జాయమానం మహర్షిః ।
దృష్ట్యాపశ్యత్సకలజగతీసృష్టిసామర్థ్యదాత్ర్యా
స త్వం గ్రన్థిప్రవిలయకృతే విద్యయా యోజయాస్మాన్ ॥ ౨౫॥

యద్యాకాశం శుభద మనుజాశ్చర్మవద్వేష్టయేయుః
దుఃఖస్యాన్తం తదపి పురుషస్త్వామవిజ్ఞాయ నైతి ।
విజ్ఞానం చ త్వయి శివ ఋతే త్వత్ప్రసాదాన్న లభ్యం
తద్దుఃఖార్తః కమిహ శరణం యామి దేవం త్వదన్యమ్ ॥ ౨౬॥

కిం గూఢార్థైరకృతకవచోగుమ్ఫనైః కిం పురాణైః
తన్త్రాద్యైర్వా పురుషమతిభిర్దుర్నిరూప్యైకమత్యైః ।
కిం వా శాస్త్రైరఫలకలహోల్లాసమాత్రప్రధానైః
విద్యా విద్యేశ్వర కృతధియాం కేవలం త్వత్ప్రసాదాత్ ॥ ౨౭॥

పాపిష్టోఽహం విషయచపలః సన్తతద్రోహశాలీ var సన్తతం ద్రోహశాలీ
కార్పణ్యైకస్థిరనివసతిః పుణ్యగన్ధానభిజ్ఞః ।
యద్యప్యేవం తదపి శరణం త్వత్పదాబ్జం ప్రపన్నం
నైనం దీనం స్మరహర తవోపేక్షితుం నాథ యుక్తమ్ ॥ ౨౮॥

ఆలోచ్యైవం యది మయి భవాన్ నాథ దోషాననన్తాన్
అస్మత్పాదాశ్రయణపదవీం నార్హతీతి క్షిపేన్మామ్ ।
అద్యైవేమం శరణవిరహాద్విద్ధి భీత్యైవ నష్టం
గ్రామో గృహ్ణాత్యహితతనయం కిం ను మాత్రా నిరస్తమ్ ॥ ౨౯॥

క్షన్తవ్యం వా నిఖిలమపి మే భూతభావి వ్యలీకం
దుర్వ్యాపారప్రవణమథవా శిక్షణీయం మనో మే ।
న త్వేవార్త్త్యా నిరతిశయయా త్వత్పదాబ్జం ప్రపన్నం
త్వద్విన్యస్తాఖిలభరమముం యుక్తమీశ ప్రహాతుమ్ ॥ ౩౦॥

సర్వజ్ఞస్త్వం నిరవధికృపాసాగరః పూర్ణశక్తిః
కస్మాదేనం న గణయసి మామాపదబ్ధౌ నిమగ్నమ్ ।
ఏకం పాపాత్మకమపి రుజా సర్వతోఽత్యన్తదీనం
జన్తుం యద్యుద్ధరసి శివ కస్తావతాతిప్రసఙ్గః ॥ ౩౧॥

అత్యన్తార్తివ్యథితమగతిం దేవ మాముద్ధరేతి
క్షుణ్ణో మార్గస్తవ శివ పురా కేన వాఽనాథనాథ ।
కామాలమ్బే బత తదధికాం ప్రార్థనారీతిమన్యాం
త్రాయస్వైనం సపది కృపయా వస్తుతత్త్వం విచిన్త్య ॥ ౩౨॥

ఏతావన్తం భ్రమణనిచయం ప్రాపితోఽయం వరాకః
శ్రాన్తః స్వామిన్నగతిరధునా మోచనీయస్త్వయాహమ్ ।
కృత్యాకృత్యవ్యపగతమతిర్దీనశాఖామృగోఽయం
సంతాడ్యైనం దశనవివృతిం పశ్యతస్తే ఫలం కిమ్ ॥ ౩౩॥

మాతా తాతః సుత ఇతి సమాబధ్య మాం మోహపాశై-
రాపాత్యైవం భవజలనిధౌ హా కిమీశ త్వయాఽఽప్తమ్ ।
ఏతావన్తం సమయమియతీమార్తిమాపాదితేఽస్మిన్
కల్యాణీ తే కిమితి న కృపా కాపి మే భాగ్యరేఖా ॥ ౩౪॥

భుఙ్క్షే గుప్తం బత సుఖనిధిం తాత సాధారణం త్వం
భిక్షావృత్తిం పరమభినయన్మాయయా మాం విభజ్య ।
మర్యాదాయాః సకలజగతాం నాయకః స్థాపకస్త్వం
యుక్తం కిం తద్వద విభజనం యోజయస్వాత్మనా మామ్ ॥ ౩౫॥

న త్వా జన్మప్రలయజలధేరుద్ధరామీతి చేద్ధీః
ఆస్తాం తన్మే భవతు చ జనిర్యత్ర కుత్రాపి జాతౌ ।
త్వద్భక్తానామనితరసుఖైః పాదధూలీకిశోరైః
ఆరబ్ధం మే భవతు భగవన్ భావి సర్వం శరీరమ్ ॥ ౩౬॥

కీటా నాగాస్తరవ ఇతి వా కిం న సన్తి స్థలేషు
త్వత్పాదామ్భోరుహపరిమలోద్వాహిమన్దానిలేషు ।
తేష్వేకం వా సృజ పునరిమం నాథ దీనార్త్తిహారిన్
ఆతోషాన్మాం మృడ భవమహాఙ్గారనద్యాం లుఠన్తమ్ ॥ ౩౭॥

కాలే కణ్ఠస్ఫురదసుకలాలేశసత్తావలోక-
వ్యాగ్రోదగ్రవ్యసనిసకలస్నిగ్ఘరుద్ధోపకణ్ఠే ।
అన్తస్తోదైరవధిరహితామార్తిమాపద్యమానో-
ఽప్యఙిఘ్రద్వన్ద్వే తవ నివిశతామన్తరాత్మన్ మమాత్మా ॥ ౩౮॥

అన్తర్బాష్పాకులితనయనానన్తరఙ్గానపశ్యన్
అగ్రే ఘోషం రుదితబహులం కాతరాణామశ్రుణ్వన్ ।
అత్యుత్క్రాన్తిశ్రమమగణయన్ అన్తకాలే కపర్దిన్
అఙ్ఘ్రిద్వన్ద్వే తవ నివిశతామన్తరాత్మన్ మమాత్మా ॥ ౩౯॥

చారుస్మేరాననసరసిజం చన్ద్రరేఖావతంసం
ఫుల్లన్మల్లీకుసుమకలికాదామసౌభాగ్యచోరమ్ ।
అన్తఃపశ్యామ్యచలసుతయా రత్నపీఠే నిషణ్ణం
లోకాతీతం సతతశివదం రూపమప్రాకృతం తే ॥ ౪౦॥

స్వప్నే వాపి స్వరసవికసద్దివ్యపఙ్కేరుహాభం
పశ్యేయం కిం తవ పశుపతే పాదయుగ్మం కదాచిత్ ।
క్వాహం పాపః క్వ తవ చరణాలోకభాగ్యం తథాపి
ప్రత్యాశాం మే ఘటయతి పునర్విశ్రుతా తేఽనుకమ్పా ॥ ౪౧॥

భిక్షావృత్తిం చర పితృవనే భూతసఙ్ఘైర్భ్రమేదం
విజ్ఞాతం తే చరితమఖిలం విప్రలిప్సోః కపాలిన్ ।
ఆవైకుణ్ఠద్రుహిణమఖిలప్రాణినామీశ్వరస్త్వం
నాథ స్వప్నేఽప్యహమిహ న తే పాదపద్మం త్యజామి ॥ ౪౨॥

ఆలేపనం భసితమావసథః శ్మశానం
అస్థీని తే సతతమాభరణాని సన్తు ।
నిహ్నోతుమీశ సకలశ్రుతిపారసిద్ధం
ఐశ్వర్యమమ్బుజభవోఽపి చ న క్షమస్తే ॥ ౪౩॥

వివిధమపి గుణౌఘం వేదయన్త్యర్థవాదాః
పరిమితవిభవానాం పామరాణాం సురాణామ్ ।
తనుహిమకరమౌలే తావతా త్వత్పరత్వే
కతి కతి జగదీశాః కల్పితా నో భవేయుః ॥ ౪౪॥

విహర పితృవనే వా విశ్వపారే పురే వా
రజతగిరితటే వా రత్నసానుస్థలే వా ।
దిశ భవదుపకణ్ఠం దేహి మే భృత్యభావం
పరమశివ తవ శ్రీపాదుకావాహకానామ్ ॥ ౪౫॥

బలమబలమమీషాం బల్బజానాం విచిన్త్యం
కథమపి శివ కాలక్షేపమాత్రప్రధానైః ।
నిఖిలమపి రహస్యం నాథ నిష్కృష్య సాక్షాత్
సరసిజభవముఖ్యైః సాధితం నః ప్రమాణమ్ ॥ ౪౬॥

న కించిన్మేనేఽతః సమభిలషణీయం త్రిభువనే
సుఖం వా దుఃఖం వా మమ భవతు యద్భావి భగవన్ ।
సమున్మీలత్పాథోరుహకుహరసౌభాగ్యముషితే
పదద్వన్ద్వే చేతః పరిచయముపేయాన్మమ సదా ॥ ౪౭॥

ఉదరభరణమాత్రం సాధ్యముద్దిశ్య నీచే-
ష్వసకృదుపనిబద్ధామాహితోచ్ఛిష్టభావామ్ ।
అహమిహ నుతిభఙ్గీమర్పయిత్వోపహారం
తవ చరణసరోజే తాత జాతోఽపరాధీ ॥ ౪౮॥

సర్వం సదాశివ సహస్వ మమాపరాధం
మగ్నం సముద్ధర మహత్యముమాపదబ్ధౌ ।
సర్వాత్మనా తవ పదామ్బుజమేవ దీనః
స్వామిన్ననన్యశరణః శరణం ప్రపద్యే ॥ ౪౯॥

ఆత్మార్పణస్తుతిరియం భగవన్నిబద్ధా
యద్యప్యనన్యమనసా న మయా తథాపి ।
వాచాపి కేవలమయం శరణం వృణీతే
దీనో వరాక ఇతి రక్ష కృపానిధే మామ్ ॥ ౫౦॥

ఇతి శ్రీమదప్పయ్యదీక్షితేన్ద్రాణాం కృతిష్వన్యతమా ఆత్మార్పణస్తుతిః సమ్పూర్ణా ।