ఆర్యాశతకమ్ శ్రీఅప్పయ్యాదీక్షితవిరచితమ్

దయయా యదీయయా వాఙ్నవరసరుచిరా సుధాధికోదేతి ।
శరణాగతచిన్తితదం తం శివచిన్తామణిం వన్దే ॥ ౧॥

శిరసి సితాంశుకలాఢ్యం కరుణాపీయూషపూరితం నయనే ।
స్మితదుగ్ధముగ్ధవదనం లలనాకలితం మహః కలయే ॥ ౨॥

అన్తే చిన్తయతే యత్తత్తామేతీతి చ త్వయా గదితమ్ ।
శివ తవ చరణద్వన్ద్వధ్యానాన్నిర్ద్వన్ద్వతా చిత్రమ్ ॥ ౩॥

ద్రుతముద్ధర హర సంహర సంహర భవవైరిణం త్వతిత్వరయా।
భవ భవతోఽపి భవోఽయం రిపురేతన్నిన్దితం జగతి ॥ ౪॥

చేతసి చిన్తయ వామాం వా మాం వా న ద్విధా స్థితస్యాహమ్ ।
ఇతి యది వదసి దయాబ్ధే వామార్ధే సా తవాప్యస్తి ॥ ౫॥

మిత్రకలత్రసుతాదీన్ ధ్యాయస్యనిశం న మాం క్షణం జాతు।
యది కుప్యసి మయి దీనే తులయామి త్వాం కథం సహ తైః ॥ ౬॥

మత్కృతదుష్కృతశాన్తిర్విషవహ్నిజలాదియాతనయా ।
యది నిశ్చయస్తవాయం ప్రేషయ గరలాగ్నిగఙ్గౌఘాన్ ॥ ౭॥

భోగం విహాయ యోగం సాధయ దాస్యే తవాపి పరభాగమ్ ।
మమ కిం న వావకాశస్త్వద్భూషాభోగినాం మధ్యే ॥ ౮॥

లలనాలోలవిలోకనజితమిత్యవమన్యసే కథం మాం త్వమ్।
త్వయి జాయార్ధశరీరే శివ శివ నాఽఽలోకనానుభవః ॥ ౯॥

స్మరణాదనుపదమీదృగ్విస్మృతిశీలో న వల్లభోఽసి మమ।
ఉత్పాద్యాశాం భఙ్క్తుర్లగ్నా వృత్తిస్తవైవేయమ్ ॥ ౧౦॥

పుత్రః పితృవత్పుత్రీ మాతృవదిత్థం మమాత్ర కో దోషః ।
అహమపి భోగాసక్తః ప్రకృతిర్జాతా విషాదవతీ ॥ ౧౧॥

వపురర్ధం వామార్ధం శిరసి శశీ సోఽపి భూషణం తేఽర్ధమ్ ।
మామపి తవార్ధభక్తం శివ శివ దేహే న ధారయసి ॥ ౧౨॥

స్తనపం శిశుం త్వదీయం పాలయ సామ్బ ద్రుతం న పాసి యది ।
జగతః పితేతి గీతం యాతం నామేతి జానీహి ॥ ౧౩॥

మాతరి హిత్వా బాలం కార్యాకులధీః పితా బహిర్యాతి ।
శివ బత శక్నోషి కథం స్వాఙ్గాన్మన్మాతరం మోక్తుమ్ ॥ ౧౪॥

గుణహీనతాం తనూజే మయి దృష్ట్వా కిం పరిత్యజస్యేవమ్ ।
ఉచితం గుణినస్త్వేతన్నిర్గుణరూపస్య తేఽనుచితమ్ ॥ ౧౫॥

కామక్రోధకటాభ్యాం మదజలధారాం నిరఙ్కుశే స్రవతి ।
మత్కృతదుష్కృతకరిణి ప్రకటా పఞ్చాస్యతా తేఽస్తు ॥ ౧౬॥

త్వద్ధీనం మాం దీనం దృష్ట్వా విషయాతిరాగసమ్బద్ధమ్ ।
ధావత్యకీర్తిరేషా నాథః శక్తోఽప్యుదాసీనః ॥ ౧౭॥

అరిభిర్జితైరశక్తైర్విజ్ఞాప్యం సేవకైః ప్రభోర్నీతిః ।
విషయైర్జితోఽస్మి శమ్భో తవ యచ్ఛ్లాఘ్యం తదారచయ ॥ ౧౮॥

సంరక్ష్యతే స్వదాసైర్యద్యద్వస్తు ప్రభోరభీష్టతరమ్ ।
దాసస్తవేష్టకామః కాన్తాం కనకం కథం త్యజేయమహమ్ ॥ ౧౯॥

పాపీ పాపం సుకృతీ సుకృతం భుఙ్క్తే మమాత్ర కిం ను గతమ్।
ఇత్యౌదాస్యమయుక్తం భృత్యాకీర్తిః ప్రభోరేవ ॥ ౨౦॥

వికలేఽతిదీనచిత్తే విషయాశామాత్రధారిణి నితాన్తమ్ ।
మయి రోషతః కియత్ తే వద వద శమ్భో యశో భావి ॥ ౨౧॥

స్వగృహే భువనత్రితయే యోగక్షేమే ముఖాని చత్వారి ।
మత్ప్రతివచనం హి వినా పఞ్చమవదనస్య కుత్ర గతిః ॥ ౨౨॥

తవ కోఽహం త్వం మమ కః పఞ్చస్వేవం విచారయస్వేతి ।
బ్రూషే దీనదయాబ్ధే పఞ్చముఖత్వం త్వయి వ్యక్తమ్॥ ౨౩॥

యాచస్వాన్యం ధనినం భవితా తవ కో దిగమ్బరాల్లాభః ।
మాం మా ప్రతారయైవం ఖ్యాతః శ్రీకణ్ఠనామాసి॥ ౨౪॥

వసనాశనప్రదాతరి మయి జీవతి కిం సమాకులస్త్వమితి ।
దోహాయ మోచ్యమానో వత్సః కిం న త్వరామయతే ॥ ౨౫॥

పాతకరాశిరితీదం త్వయాభిధానం శ్రుతం న తద్ దృష్టమ్।
తద్దర్శనకుతుకం యది మాం ద్రష్టుం కిం విలమ్బసే దేవ ॥ ౨౬॥

పాతకరాశిరసి త్వం పశ్యామ్యత ఏవ నాహమితి వదసి ।
పాతకరూపాజ్ఞానే శివ తవ సర్వజ్ఞతాభఙ్గః ॥ ౨౭॥

పాపం పాపమితీదం కరోషి శివ కిం ముధా బుధాన్ భ్రాన్తాన్ ।
తత్సత్యం చేన్న కథం త్వయానుభూతం న దృష్టం వా ॥ ౨౮॥

పాపే లోకానుభవః స ఏవ మానం మమాప్యననుభూతే ।
న హి పరకీయానుభవః జ్ఞాతుం శక్యః పరేణాపి ॥ ౨౯॥

లోకాభిన్నః సోఽహం వక్తుం వాక్యం హ్యుపక్రమస్తవ చేత్।
సిద్ధా మనోరథా మే త్వత్తః కస్యాపి లోకస్య ॥ ౩౦॥

అతివల్గనం మమైతన్మూఢత్వం యద్యపి ప్రభోః పురతః ।
దీనః కరోమి కిం వా మద్విషయే కో నివేదయతి ॥ ౩౧॥

లఘురసి కిం త్వయి దయయా మా మా మంస్థాః శివేతి సహసా త్వమ్।
భారో భువోఽస్మి ధృత్వా స్వకరే తులయాశు మాం శమ్భో॥ ౩౨॥

సస్యే తృణే చ వృష్టిం తుల్యాం దేవః సదైవ విదధాతి ।
దేవో మహాన్ బత త్వం గురులఘువార్తాం కథం కురుషే ॥ ౩౩॥

దిష్టోద్దిష్టం దాస్యామ్యన్యన్నేష్టం యది స్ఫుటం వాక్యమ్ ।
దత్తా కథం త్వయాసావజరామరతా మృకణ్డుజనేః ॥ ౩౪॥

నాదత్తం ప్రాప్నోతీత్యేతద్వాక్యం ప్రతారణామాత్రమ్ ।
ఉపమన్యునా కదా వా కస్మై దుగ్ధోదధిర్దత్తః ॥ ౩౫॥

ప్రబలతరోన్మాదాఢ్యం త్వామప్యగణయ్య ధావమానం చ ।
మచ్చేతోఽపస్మారం నియమయ శమ్భో పదాభ్యాం తే ॥ ౩౬॥

ఆశాపిశాచికా మాం భ్రమయతి పరితో దశస్వపి దిశాసు ।
స్వీయే పిశాచవర్గే సేవాయై కిం న యోజయసి ॥ ౩౭॥

యక్షాధీనాం రక్షాం త్ర్యక్ష నిధీనాం కుతో ను వా కురుషే।
సాక్షాన్మనుష్యధర్మాఽప్యహహ కథం ను విస్మృతిర్మమ తే ॥ ౩౮॥

ధనదే సఖిత్వమేతత్ తవ యత్ తత్రాస్తి విస్మయః క ఇవ ।
మయి నిర్ధనే తదాస్తాం త్రిజగతి చిత్రం కియద్భావి ॥ ౩౯॥

సఖితారూపనిధానం విత్తనిధానం ద్విధా ధనం తవ యత్ ।
నైకకరే నృపనీతిస్తత్రాన్యతరన్నిధేహి మయి ॥ ౪౦॥

పాలయ వా మాం మా వా మత్తనుభూతా తు పఞ్చభూతతతిః ।
పోష్యావశ్యం భవతా భవితా నో చేన్న భూతపతిః ॥ ౪౧॥

అతికోమలం మనస్తే మునిభిర్గీతం కుతోఽధునా కఠినమ్ ।
మన్యే విషాశనార్థం కఠినం చేతస్త్వయా విహితమ్ ॥ ౪౨॥

మాం ద్రష్టుమష్టమూర్తే కరుణా తేఽద్యాపి కిం న వోల్లసతి ।
భిక్షాప్రసఙ్గతో వా కియతాం నో యాసి సదనాని ॥ ౪౩॥

విత్తాధిపః సఖా తే భార్యా దేహే తవాన్నపూర్ణాఖ్యా ।
ఊరీకృతం న దూరీకురుషే భిక్షాటనమపీశ ॥ ౪౪॥

నాఙ్గీకృతో మయా త్వం తత ఏవ న దర్శనం మమ తవాస్తి ।
ఇతి నోత్తరం ప్రదేయం శివ శివ విశ్వేశనామాసి ॥ ౪౫॥

యది దేహగేహరూపం దదాసి దేశాధికారకార్యం మమ ।
రసనాఖ్యలేఖపత్రే సుదృఢాం కురు నామముద్రాం తే ॥ ౪౬॥

రసనోక్తం కురు సర్వం శివ తవ నామాధిముద్రితాస్తీయమ్ ।
గణయసి ముద్రాం న హి చేత్ ప్రభుతోచ్ఛిన్నా తవైవ స్యాత్ ॥ ౪౭॥

అత్యాటినం కరాలం భిక్షాయుక్తం కపాలశూలకరమ్ ।
మద్దారిద్ర్యం భైరవరూపం కురు చార్ధచన్ద్రయుతమ్ ॥ ౪౮॥

దారిద్ర్యచణ్డరశ్మౌ ప్రతపతి కేదారవచ్చ మయి శుష్కే ।
జలధరతాయాం సత్యాం త్వయి శివ నాద్యాపి సముపైషి ॥ ౪౯॥

దారిద్ర్యాఖ్యమనోభూః క్లీబం చేతోఽపి మోహయత్యనిశమ్ ।
ఏనం లీనం కర్తుం ధన్యః కోఽన్యస్త్వదన్యోఽస్తి ॥ ౫౦॥

భాలానలాక్షియుక్తస్త్రిజగతి నాన్యో మదన్య ఇతి।
గర్వం మా వహ యావద్దారిద్ర్యాగ్నిః కపాలే మే॥ ౫౧॥

చేతః కురు మా కలహం తవ వైక్లవ్యేఽపి శమ్భునా ప్రభుణా।
న వదతి యద్యపి భర్తా తవోపకర్తా స ఏవాస్తి ॥ ౫౨॥

అయి చిత్త విత్తలేశే సహజప్రేమ్ణా కియన్ను లుబ్ధమసి ।
న తథాపి తద్వియోగః కేవలమాస్తే శివేనాపి ॥ ౫౩॥

చేతః కీర విహారం పరిహర పరితః స్వయం ప్రయత్నేన।
అత్తుం కాలబిడాలో ధావతి శివపఞ్జరం ప్రవిశ ॥ ౫౪॥

చేతః సదాగతే త్వం ప్రత్యాశావాత్యయానుగతమూర్తిః।
మా వహ విషయారణ్యే లీనో భవ సచ్చిదాకాశే ॥ ౫౫॥

చేతః శృణు మద్వచనం మా కురు రచనం మనోరథానాం త్వమ్ ।
శరణం ప్రయాహి శర్వం సర్వం సకృదేవ సోఽర్పయితా ॥ ౫౬॥

భ్రాతః శృణు మచ్చేతో మా నయ కాలం త్వితస్తతో భ్రమణాత్ ।
కాలక్షేపేచ్ఛా చేదవలమ్బయ కాలకాలం త్వమ్ ॥ ౫౭॥

అయి చేతోవిహగ త్వం విషయారణ్యే భ్రమన్నసి శ్రాన్తః ।
విశ్రామకామనా చేచ్ఛివకల్పరుహే చిరం తిష్ఠ ॥ ౫౮॥

చేతోమధుకర దూరం దూరం కమలాశయా కుతో యాసి ।
ధ్యానాదనుపదమేతచ్ఛివపదకమలం తవాయాతి ॥ ౫౯॥

చేతశ్చకోర తాపం భూపం సంసేవ్య కిం వృథా యాసి ।
యది చన్ద్రికాభిలాషో నికషా భవ చన్ద్రచూడస్య ॥ ౬౦॥

చేతఃకురఙ్గ గీతే రక్తం చేతస్తవాస్త్వనవగీతే ।
భగవద్గీతాగీతే నగజాకలితే తదారచయ ॥ ౬౧॥

రసనే నిన్దావ్యసనే పైశున్యే వా న వాగ్మితాం యాహి ।
త్రిపురారినామమాలాం జితకాలాం శీలయాశు త్వమ్ ॥ ౬౨॥

రసనే రసాన్ సమస్తాన్ రసయిత్వా తద్వివేచనే కుశలా ।
అసి తద్వదాశు పశ్యేః శివనామ్నః కో రసోఽయమితి ॥ ౬౩॥

శివనామసల్లతాం త్వం రసనాపల్లవ కదాపి న విహాతుమ్ ।
యది వాఞ్ఛసే తదా మా కోమలతాం సర్వథా జహిహి ॥ ౬౪॥

హాలాహలస్య తాపః శశినా గఙ్గామ్బునా న యది యాతి ।
శివ మా గృహాణ భుజగాన్ మద్రసనాపల్లవే స్వపిహి ॥ ౬౫॥

లోచన కోఽభూల్లాభః సర్వానేవ ద్విలోచనాన్ వీక్ష్య ।
దృష్టస్త్రిలోచనశ్చేత్ సఫలం జన్మైవ తే భావి ॥ ౬౬॥

నాలోకతే యది త్వాం మన్నేత్రం కృష్ణమస్తు ముఖమస్య ।
స్వాం త్ర్యక్ష దక్షతాం మే దర్శయ నయనావలోకస్య ॥ ౬౭॥

త్వం లోచనాన్ధకారే ద్రష్టుం వస్త్వన్ధకారభిన్నం కిమ్ ।
వాచ్ఛస్యనేన సఙ్గేఽద్దృశ్యమపీదం త్వయా దృశ్యమ్ ॥ ౬౮॥

శ్రవణ సఖే శ్రృణు మే త్వం యద్యపి జాతో బహుశ్రుతోఽస్తి భవాన్ ।
శబ్దాతీతం శ్రోతుం శివమన్త్రాత్ కోఽపరో మన్త్రః ॥ ౬౯॥

ఘ్రాణ ప్రాణసఖో మే భవసి భవాన్ పార్థివోఽస్తి కిము వాన్యత్ ।
శివపదకమలామోదే మోదం గన్తాసి యది శీఘ్రమ్ ॥ ౭౦॥

రామాస్పర్శసుఖే తే నితరాం భో విగ్రహాగ్రహోఽస్తి యది ।
ఆలిఙ్గయార్ధరామం రామాఽభిన్నః స్వయం భవసి ॥ ౭౧॥

విగ్రహ విగ్రహమేవ త్వం కురు దేవేన నాఽమునా సఖ్యమ్ ।
రుచిరప్యస్మిన్ శమ్భౌ జనయత్యరుచిం స్వదేహేఽపి ॥ ౭౨॥

సమ్మీలయాశు రామాం త్వద్వామాఙ్గాన్మయా సమం శమ్భో ।
జాతం మమాపి యస్మాద్ దుఃఖేనార్ధం శరీరమిదమ్ ॥ ౭౩॥

అపరాధకారిణం మాం మత్వా శమ్భో యది త్యజస్యేవమ్ ।
వ్యాధః శిరసి పదం తే దత్వా న జగామ కిం ముక్తిమ్ ॥ ౭౪॥

పార్థః కలహం ధనుషా తాడనమపి మూర్ధ్ని తే న కిం కృతవాన్ ।
తత్రాపి తే ప్రసన్నం చేతః సన్నే మయి కుతో న ॥ ౭౫॥

త్వయి తుష్టే రుష్టే వా శివ కా చిన్తా స్వదుఃఖభఙ్గే మే ।
ఉష్ణం వానుష్ణం వా శమయతి సలిలం సదైవాగ్నిమ్ ॥ ౭౬॥

దోషాకరే ద్విజిహ్వే రతిమతిశయితాం కరోషి యది శమ్భో।
అహమస్మి తథా వితథా కురుషే మాం దృక్పథాతీతమ్ ॥ ౭౭॥

చేతో మదీయమేతత్సేవాచౌర్యే యది ప్రసక్తం తే ।
దణ్డయ నితరాం శమ్భో సర్వస్వం లుణ్ఠయైతస్య ॥ ౭౮॥

సదనం ప్రత్యాగమనం కుశలప్రశ్నోక్తిరస్తు దూరతరే ।
ఆలోకనేఽపి శమ్భో యది సన్దేహః కథం జీవే ॥ ౭౯॥

ఆవాహితః స్వభక్తైస్త్వరయైవాయాసి సర్వపాషాణే ।
చిత్తోపలే మదీయే హే శివ వస్తుం కుతోఽస్యలసః ॥ ౮౦॥

వృషభే పశౌ దయా తే కియతీ శమ్భో పశుప్రియోఽసి యది ।
విషయవిషాశనతోఽహం పశురేవాస్మీతి మాం పాహి ॥ ౮౧॥

త్వయి దృష్ట్వౌదాసీన్యం తత్స్పర్ధాతో వివర్ధతే దైన్యమ్ ।
మయి తజ్జేతుం త్వరయా ప్రేషయ నికటేఽస్తి యత్ సైన్యమ్ ॥ ౮౨॥

పరిపాలయామ్యహం త్వాం నికటేన మయా కిమస్తి తే కార్యమ్ ।
మైవం దూరే రమణే సుభృతాఽపి న మోదతే సాధ్వీ ॥ ౮౩॥

కతికతివారం జననం తవ నో జాతం న మత్స్మృతిః క్వాపి ।
ఇతి కుపితోఽసి యది త్వత్పదయోర్నిదధామి మూర్ధానమ్ ॥ ౮౪॥

శివ శఙ్కర స్మరారే కిఞ్చిత్ప్రష్టవ్యమస్తి తత్కథయ ।
వఞ్చనమేవ కరిష్యసి కిం వా కాలాన్తరే ప్రీతిమ్ ॥ ౮౫॥

యో యన్న వేత్తి దుఃఖం కర్మ స తస్మిన్నియోజయతు శమ్భో ।
భిక్షాదుఃఖం జానంస్తత్ర కథం మాం నియోజయసి ॥ ౮౬ ॥

కాకూక్తిర్ముఖదైన్యం శివ మే బాష్పస్తథాశ్రుసమ్పాతః ।
త్వయ్యేకస్మిన్ పురుషే సర్వమిదం నిష్ఫలం భవతి ॥ ౮౭॥

శివ దేహి మే స్వభక్తిం తృష్ణా స్వయమేవ యాస్యతి తతో మే ।
పతిమన్యత్ర విషక్తం దృష్ట్వా కాన్తా న కిం త్యజతి ॥ ౮౮॥

గుణహీనోఽపి శివాహం త్వత్కరముక్తోఽపి తత్ పదం యాస్యే ।
భ్రష్టోఽపి భూపహస్తాద్గుణతోఽపి శరో యథా లక్ష్యమ్ ॥ ౮౯॥

భక్తజనేష్వనురక్తం ధరణీధరకన్యయా పరిష్వక్తమ్ ।
ప్రఖ్యాతనామధేయం జయతితరాం భాగధేయం మే ॥ ౯౦॥

ఫణికుణ్డలం వహన్తీ శ్రవణే తాటఙ్కమప్యపరభాగే ।
సితశోణకాన్తియుక్తా కాచిన్మద్వాసనా జయతి ॥ ౯౧॥

ఆలిఙ్గితోఽపి సవ్యే శమ్పాతత్యా శివః ప్రకృతితోఽయమ్ ।
కరుణామ్బుపూర్ణగర్భః కశ్చిద్ధారాధరో జయతి ॥ ౯౨॥

జటిలం శిరఃప్రదేశే నిటిలే కుటిలం గలే తథా నీలమ్ ।
హృదయీకృతాద్రిబాలం విలసతి కాలం జయత్ తేజః ॥ ౯౩॥

ధనురేకత్ర పినాకం సశరం బిభ్రత్ తథాఽపరత్రాఽపి ।
శరమైక్షవం చ చాపం కిఞ్చిత్ తత్ ప్రేమ మే జయతి ॥ ౯౪॥

వాఞ్ఛితవితరణశీలం విచిత్రలీలం నిరాలవాలం చ ।
లలనాలతైకతానం కలయే శివకల్పభూమిరుహమ్ ॥ ౯౫॥

పరిహృతదుర్జన తిమిరం నగజానన్దైకసిన్ధువృద్ధికరమ్ ।
నన్దితభక్తచకోరం వన్దే చన్ద్రోదయం కఞ్చిత్ ॥ ౯౬॥

నిఖిలనిగమైగదుగ్ధాం దానవిదగ్ధాం శుకాదిమునిదుగ్ధామ్ ।
వపుషా సదైవ ముగ్ధాం కలయే శివకామధేనుమహమ్ ॥ ౯౭॥

నిత్యప్రభాభిరామం విదలితకామం సదార్ధధృతభామమ్ ।
హృది కోమలం నికామం శ్రీశివచిన్తామణిం వన్దే ॥ ౯౮॥

నిర్వ్యాధి మే శరీరం నిరాధి చేతః సదా సమాధిపరమ్ ।
కురు శర్వ సర్వదా త్వం నాన్యం కామం వృణే కఞ్చిత్ ॥ ౯౯॥

ఆర్యాపతేః పదాబ్జే నిహితం శతపద్యపత్రమయపుష్పమ్ ।
ఆర్యాశతం సుకృతినాం హృదయామోదం సదా వహతు ॥ ౧౦౦॥

॥ ఇతి భరద్వాజకులతిలకశ్రీమదప్పయ్యదీక్షిత-
విరచితశైవార్యాశతకం సమ్పూర్ణమ్ ॥